Wat is de redelijke termijn?
Artikel 6 lid 1 EVRM geeft iedere verdachte recht op behandeling van zijn zaak binnen een redelijke termijn. De achtergrond hiervan is dat een verdachte niet langer dan redelijk onder de dreiging van (verdere) strafvervolging zou moeten leven.
Welke termijnen hanteert de Hoge Raad als uitgangspunt?
Als algemeen uitgangspunt geldt dat de behandeling in eerste aanleg moet zijn afgerond met een einduitspraak binnen twee jaar nadat de termijn is aangevangen, en dat het gerechtshof binnen twee jaar na het instellen van hoger beroep uitspraak moet doen. Zit u in verband met de zaak in voorlopige hechtenis of is het jeugdstrafrecht toegepast, dan geldt een kortere termijn van zestien maanden. Van deze uitgangspunten kan worden afgeweken bij bijzondere omstandigheden.
De redelijke termijn voor berechting is ook van belang voor het inzenden van de stukken van een zaak van de rechtbank naar het gerechtshof na het instellen van hoger beroep en naar de Hoge Raad na het instellen van cassatieberoep. In beginsel geld dat een dossier binnen acht maanden na het instellen van een rechtsmiddel moet zijn ingestuurd naar de hogere rechterlijke instantie. In zaken met een verdachte in voorlopige hechtenis en/of waarin het jeugdstrafrecht van toepassing is, geldt een inzendingstermijn van zes maanden.
Wat zijn de gevolgen van een overschrijding?
Een overschrijding van de redelijke termijn wordt in de regel gecompenseerd door strafvermindering. De rechter moet in zijn uitspraak inzichtelijk maken welke straf zou zijn opgelegd zonder de termijnoverschrijding, of anderszins voldoende duidelijk maken hoe met de overschrijding rekening is gehouden. Bij een overschrijding van meer dan twaalf maanden handelt de Hoge Raad, als hij daar zelf over oordeelt, naar bevind van zaken.
Hoe toetst de Hoge Raad dit in cassatie?
Het oordeel van de feitenrechter over de redelijke termijn kan in cassatie slechts beperkt worden getoetst: de Hoge Raad onderzoekt alleen of het oordeel blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting en niet onbegrijpelijk is. Ook de cassatiefase zelf telt mee bij de beoordeling van de totale redelijke termijn; een te lange doorlooptijd bij de Hoge Raad kan dus eveneens tot strafvermindering leiden. Ook in de cassatiefase geldt dat een zaak binnen twee jaren na het instellen van het cassatieberoep moet zijn afgehandeld (en binnen zestien maanden indien een verdachte in voorlopige hechtenis verkeert en/of het jeugdstrafrecht van toepassing is).
Veelgestelde vragen
Telt de tijd die de politie nodig had voor het opsporingsonderzoek mee?
De redelijke termijn vangt doorgaans aan op het moment dat vanwege de Staat jegens u een handeling is verricht waaraan u in redelijkheid de verwachting kon ontlenen dat tegen u een strafvervolging zou worden ingesteld; dit kan eerder zijn dan de dagvaarding.
Kan een overschrijding in eerste aanleg nog worden gecompenseerd in hoger beroep?
Onder omstandigheden wel, bijvoorbeeld als de gehele procedure toch binnen de som van de voor elke fase geldende termijnen is afgerond en de overschrijding in één fase beperkt was.
Leidt een overschrijding altijd tot strafvermindering?
In de regel wel, maar bij een straf die zich naar haar aard niet voor vermindering leent, zoals een levenslange gevangenisstraf, kan de rechter volstaan met de enkele vaststelling van de schending. Strafvermindering blijft ook achterwege indien er niet meer dan een maand onvoorwaardelijke gevangenisstraf, een taakstraf van niet meer dan honderd uren of een geldboete van niet meer dan € 1.000,00 is opgelegd. In zulke gevallen wordt door de Hoge Raad volstaan met de constatering dat de redelijke termijn voor berechting in cassatie is overschreden.
Kan ik dit argument ook nog voor het eerst in cassatie aanvoeren?
Niet zonder meer. Als de zaak op tegenspraak bij het gerechtshof is behandeld, moeten klachten over het tijdsverloop in eerste en tweede aanleg daar aan de orde zijn gesteld. Over het tijdsverloop in de cassatiefase kan, in geval van overschrijding van de redelijke termijn, wel bij de Hoge Raad worden geklaagd.
Geldt de redelijke termijn voor berechting ook in ontnemingszaken?
Ja, de redelijke termijn voor berechting geldt ook in ontnemingszaken. Overschrijding van de redelijke termijn voor berechting in ontnemingszaken kan leiden tot vermindering van de opgelegde betalingsverplichting door de Hoge Raad.
