Wat is voorwaardelijk opzet?
Voorwaardelijk opzet is de lichtste vorm van opzet. Er is sprake van voorwaardelijk opzet wanneer de verdachte zich willens en wetens heeft blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat een bepaald gevolg zou intreden en die kans ten tijde van de gedraging bewust heeft aanvaard (“op de koop toe heeft genomen”).
Uit welke twee onderdelen bestaat de toets?
De vaststelling van voorwaardelijk opzet bestaat uit twee te onderscheiden onderdelen:
- Was er een aanmerkelijke kans op het intreden van het gevolg, gelet op de concrete omstandigheden van het geval?
- Heeft de verdachte deze aanmerkelijke kans, ten tijde van de gedraging, bewust aanvaard?
Wat voor cassatieklachten komen hier vaak voor?
In cassatie wordt vaak aangevoerd dat het hof onvoldoende heeft vastgesteld of gemotiveerd dat er sprake was van een aanmerkelijke kans, of dat het hof de bewuste aanvaarding van die kans onvoldoende heeft onderbouwd, bijvoorbeeld omdat de gedragingen van de verdachte evengoed passen bij onvoorzichtigheid zonder bewuste aanvaarding.
Hoe toetst de Hoge Raad dit in cassatie?
Of sprake is van (voorwaardelijk) opzet is in de kern een gemengd oordeel: het bevat zowel een feitelijke component (wat wist en deed de verdachte) als een juridische component (kwalificeert dit als opzet). In cassatie kan daarom zowel een motiveringsklacht als een rechtsklacht worden ingezet, afhankelijk van welk onderdeel van het oordeel wordt bestreden.
Veelgestelde vragen
Is voorwaardelijk opzet hetzelfde als bewuste roekeloosheid?
Nee, roekeloosheid is een zwaardere vorm van schuld die in specifieke delicten een rol speelt; voorwaardelijk opzet is de lichtste vorm van opzet.
Kan ik in cassatie aanvoeren dat ik de kans niet heb aanvaard?
Ja, dit is een van de kernpunten waarover in cassatie kan worden geklaagd, mits dit scherp wordt onderbouwd met verwijzing naar de door het hof gebruikte bewijsmiddelen of het te dien aanzien gevoerde verweer ten overstaan van het hof.
Wordt voorwaardelijk opzet vaak aangenomen door rechters?
Dit hangt sterk af van de concrete omstandigheden van het geval; een algemene uitspraak hierover is niet te geven. Vaak wordt hierbij teruggevallen op algemene ervaringsregels of de uiterlijke verschijningsvorm van gedragingen.
Wat gebeurt er als een klacht over voorwaardelijk opzet slaagt?
Afhankelijk van de aard van de klacht kan dit leiden tot terugverwijzing voor hernieuwde beoordeling van het opzet, of tot vrijspraak of een lichtere kwalificatie van het delict.
