Wat is voorbedachte raad?
Voorbedachte raad is het bestanddeel dat, bijvoorbeeld, doodslag (artikel 287 Wetboek van Strafrecht) onderscheidt van moord (artikel 289 Wetboek van Strafrecht). In de tenlastelegging wordt dit vaak uitgedrukt met de woorden “na kalm beraad en rustig overleg”. Het verschil is aanzienlijk: op doodslag staat een maximale gevangenisstraf van 25 jaar, op moord een tijdelijke gevangenisstraf van 30 jaar of levenslang.
Wat toetst de Hoge Raad precies?
Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad is voor voorbedachte raad voldoende dat de verdachte de tijd heeft gehad zich te beraden op het te nemen of genomen besluit, zodat de gelegenheid heeft bestaan om over de betekenis en de gevolgen van de voorgenomen daad na te denken en zich daarvan rekenschap te geven. Het gaat dus niet om de vraag of de verdachte daadwerkelijk heeft nagedacht, maar om de vraag of daarvoor de gelegenheid heeft bestaan.
Wat voor cassatieklachten komen hier vaak voor?
Veelvoorkomende klachten in cassatie over voorbedachte raad betreffen:
- De stelling dat uit de bewijsmiddelen niet kan worden afgeleid dat er daadwerkelijk gelegenheid tot beraad heeft bestaan.
- De stelling dat een hevige gemoedsbeweging, drift of psychische stoornis aan voorbedachte raad in de weg stond.
- De stelling dat het hof zijn oordeel over de voorbedachte raad onvoldoende (begrijpelijk) heeft gemotiveerd.
Hoe streng toetst de Hoge Raad deze klachten?
De Hoge Raad heeft in zijn rechtspraak aangegeven dat een gemoedstoestand van drift, verwarring of zenuwoverspanning het bewijs van kalm beraad en rustig overleg niet per definitie uitsluit; het gaat om een weging van alle omstandigheden van het concrete geval door de feitenrechter. In cassatie wordt getoetst of die weging begrijpelijk is, niet of de Hoge Raad de feiten zelf opnieuw anders zou wegen.
Veelgestelde vragen
Betekent een psychische stoornis automatisch dat er geen voorbedachte raad kan zijn?
Nee, dit is een omstandigheid die het hof moet meewegen, maar sluit voorbedachte raad niet automatisch uit.
Kan ik in cassatie aanvoeren dat ik zelf niet heb nagedacht over de gevolgen?
De toets is niet of u daadwerkelijk heeft nagedacht, maar of daarvoor de gelegenheid heeft bestaan; dit maakt zulke klachten in de praktijk lastig.
Wat gebeurt er als een cassatieklacht over voorbedachte raad slaagt?
Meestal wordt de zaak dan teruggewezen naar een gerechtshof voor hernieuwde beoordeling, bijvoorbeeld met als gevolg dat alsnog doodslag in plaats van moord bewezen wordt geacht.
Geldt voorbedachte raad alleen bij moord?
Nee, het bestanddeel komt in meerdere delicten voor waarbij de wet een zwaardere straf verbindt aan het handelen met voorbedachte raad; denk aan mishandeling met voorbedachte raad.
