Wat is een vormverzuim in de zin van artikel 359a Sv?
Artikel 359a Sv geeft de rechter de bevoegdheid om onherstelbare vormverzuimen in het voorbereidend onderzoek te sanctioneren, bijvoorbeeld wanneer opsporingsambtenaren een bevoegdheid hebben overschreden of een voorgeschreven procedure niet hebben gevolgd. Denk aan een doorzoeking van een woning zonder de vereiste machtiging of het niet naleven van waarborgen bij een verhoor van een verdachte.
Welke drie categorieën onderscheidt de Hoge Raad?
Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad kan bewijsuitsluiting aan de orde zijn in drie categorieën van gevallen:
- Schending van het recht op een eerlijk proces (artikel 6 EVRM): in dat geval is bewijsuitsluiting vrijwel onontkoombaar.
- Schending van een ander belangrijk strafvorderlijk voorschrift of rechtsbeginsel, in aanzienlijke mate: bewijsuitsluiting kan dan noodzakelijk zijn om vergelijkbare vormverzuimen in de toekomst te voorkomen.
- Uitzonderlijke, structurele vormverzuimen, waarbij de verantwoordelijke autoriteiten onvoldoende hebben gedaan om herhaling te voorkomen.
Wat zijn de mogelijke rechtsgevolgen van een vormverzuim?
Naast bewijsuitsluiting kan de rechter bij een vormverzuim ook kiezen voor strafvermindering, of, in uitzonderlijke gevallen, niet-ontvankelijkverklaring van het Openbaar Ministerie. Het verbinden van een rechtsgevolg aan een vormverzuim is bovendien geen verplichting maar een bevoegdheid van de rechter: de rechter kan er ook mee volstaan vast te stellen dat er sprake was van een onherstelbaar vormverzuim, zonder daar verdere consequenties aan te verbinden.
Waarover kan in cassatie worden geklaagd?
In cassatie kan worden geklaagd dat het gerechtshof de hiervoor genoemde maatstaf onjuist heeft toegepast, bijvoorbeeld door een vormverzuim ten onrechte niet als schending van het eerlijk proces te kwalificeren, of dat het hof onvoldoende heeft gemotiveerd waarom bewijsuitsluiting in het concrete geval achterwege kon blijven.
Veelgestelde vragen
Leidt elk vormverzuim tot bewijsuitsluiting?
Nee, de rechter heeft hierin beoordelingsruimte; niet elk vormverzuim hoeft te leiden tot bewijs uitsluiting. De rechter kan, onder omstandigheden, ook strafvermindering toepassen of volstaan met de constatering dat een vormverzuim heeft plaatsgevonden.
Kan ik ook klagen als het hof helemaal niet op mijn verweer is ingegaan?
Ja, als het hof een uitdrukkelijk onderbouwd verweer over bewijsuitsluiting onvoldoende heeft besproken, kan dit een kansrijke motiveringsklacht opleveren.
Wat gebeurt er als een bewijsuitsluitingsklacht slaagt?
Meestal wordt de zaak teruggewezen naar een gerechtshof, dat opnieuw moet beoordelen of het overige bewijs de bewezenverklaring nog kan dragen.
Geldt dit alleen voor bewijs dat de politie heeft verzameld?
Nee, ook vormverzuimen door bijvoorbeeld het Openbaar Ministerie of de rechter-commissaris kunnen onder omstandigheden tot bewijsuitsluiting leiden.
