Czym są przestępstwa seksualne?
Przestępstwa seksualne to wszystkie czyny zabronione, które naruszają integralność seksualną innej osoby. W społeczeństwie najczęściej kojarzą się one z poważnymi czynami, takimi jak gwałt, wykorzystywanie seksualne małoletnich czy pornografia dziecięca. Holenderski kodeks karny wymienia następujące czyny karalne związane z obyczajnością:
- Napaść na tle seksualnym (aanranding)
- Gwałt
- Seksualne nagabywanie małoletnich (sexchatting, korumpowanie i grooming)
- Pornografia dziecięca
- Czynności przygotowawcze związane z pornografią dziecięcą
- Uczestnictwo w pokazach pornografii dziecięcej
- Revenge porn (pornozemsta)
- Pornografia z udziałem zwierząt
- Czynności seksualne ze zwierzętami
- Molestowanie seksualne
Jaka jest różnica między napaścią na tle seksualnym a gwałtem?
Przestępstwo napaści na tle seksualnym (aanranding) może przybierać wiele form. Krótko mówiąc, polega ono na niechcianym dotykaniu ofiary w celach seksualnych. Niechciane dotykanie seksualnych części ciała, takich jak piersi, pośladki i narządy płciowe, stanowi napaść. Może to dotyczyć dotyku zarówno przez ubranie, jak i pod nim – nie jest zatem wymagany kontakt z nagim ciałem. Ponadto dotykanie innych części ciała może zostać uznane za napaść, jeśli w danym kontekście ma wydźwięk seksualny. Przykładem może być niechciane dotykanie uda przez instruktora nauki jazdy.
Różnica między napaścią na tle seksualnym a gwałtem polega na tym, że w przypadku gwałtu dochodzi do seksualnej penetracji ciała. Sposób penetracji oraz przedmiot, którym jej dokonano, nie mają znaczenia dla odpowiedzialności karnej. Każda forma penetracji może stanowić gwałt. W pewnych okolicznościach o gwałcie mówi się również wtedy, gdy podejrzany zmusza ofiarę do penetracji samej siebie lub innej osoby.
Warto zauważyć, że pocałunek z języczkiem jest wyłączony z definicji gwałtu. W takim przypadku mówi się o napaści na tle seksualnym.
Kiedy podejmowanie czynności seksualnych z małoletnim jest karalne?
Czynności seksualne z małoletnim są karalne, jeśli osoba ta nie ukończyła 16. roku życia. Prawo zakłada, że młodzi ludzie od 16. roku życia są samodzielni i odpowiedzialni seksualnie. Istnieją jednak sytuacje, w których czynności seksualne z osobą 16- lub 17-letnią są również karalne. Dotyczy to trzech specyficznych przypadków:
- Pierwsza sytuacja dotyczy zachowań wobec własnego dziecka lub dziecka, z którym łączy sprawcę szczególna relacja. Mowa tu o rodzicach zastępczych, trenerach sportowych czy nauczycielach.
- Druga sytuacja dotyczy małoletniego znajdującego się w szczególnie trudnym położeniu, na przykład z powodu zaburzeń psychicznych, niepełnosprawności intelektualnej lub fizycznej, bądź sytuacji zależności.
- Trzecia sytuacja dotyczy okoliczności, w których wykorzystuje się środki uwodzenia, takie jak nadużycie przewagi wynikającej z faktycznych relacji, obietnice lub darowizny.
Aby zapobiec karaniu zachowań związanych z eksperymentowaniem seksualnym między małoletnimi, ustawodawca stworzył ustawową podstawę wyłączenia odpowiedzialności karnej. Dotyczy to czynności seksualnych z młodzieżą w wieku od 12 do 16 lat, pod warunkiem, że występuje niewielka różnica wieku i sytuacja równorzędności. To, czy rzeczywiście mamy do czynienia z taką równorzędnością, jest oceniane indywidualnie. Sąd bierze pod uwagę czynniki takie jak różnica wieku, poziom rozwoju poznawczego, etap życia, dobrowolność, charakter relacji oraz rodzaj czynności seksualnych.
Dla pociągnięcia do odpowiedzialności karnej nie jest wymagane, aby podejrzany wiedział, że ofiara była małoletnia. Zatem podejrzany, który twierdzi, że nie wiedział, iż ofiara miała zaledwie 14 lat, ponieważ myślał, że ma 18, również podlega karze.
Co zmieniło się w nowym ustawodawstwie z dnia 1 lipca 2024 roku?
Ustawodawca zmodernizował przepisy dotyczące przestępstw seksualnych z dniem 1 lipca 2024 roku. Przed tą datą warunkiem karalności za gwałt lub napaść było zmuszenie ofiary do poddania się czynnościom seksualnym. Obecnie nie jest to już wymagane. Kluczowa stała się wola ofiary. Jeśli ofiara nie wyraża woli dokonania czynności seksualnych, a podejrzany mimo to je wykonuje, mamy do czynienia z zachowaniem karalnym. Jeśli dochodzi do przymusu, mówi się obecnie o napaści lub gwałcie kwalifikowanym. Jest to najcięższy wariant tych przestępstw.
Ponadto wprowadzono pojęcia takie jak nieumyślna napaść seksualna i nieumyślny gwałt (schuldaanranding i schuldverkrachting). Podejrzany podlega karze, jeśli błędnie założył, że druga osoba chciała kontaktu seksualnego, mimo że istniały wyraźnie zauważalne sygnały, z których powinien był wywnioskować, że tak nie jest.
W wielu kwestiach dotyczących zmienionego ustawodawstwa nie ma jeszcze orzecznictwa, przez co polega się na wykładni ustawodawcy. Dlatego niezwykle ważne jest, aby adwokat dobrze znał obszerną historię legislacyjną, co pozwoli na zapewnienie Państwu optymalnej pomocy prawnej.
Nowa ustawa nie działa wstecz. Czyny karalne popełnione przed 1 lipca 2024 roku podlegają zatem staremu ustawodawstwu, w którym przymus jest nadal warunkiem karalności. W takim przypadku obowiązuje również stary maksymalny wymiar kary.
Kiedy mamy do czynienia z umyślną napaścią i gwałtem?
O umyślnej napaści i gwałcie mówimy wtedy, gdy podejrzany wie, że druga osoba nie ma woli dokonania czynności seksualnych, lub gdy zaakceptował on znaczne prawdopodobieństwo braku takiej woli, a mimo to kontynuował działanie. Jeśli podejrzany zaprzecza, że wiedział o braku woli, sądowi trudniej jest udowodnić umyślność. Dlatego ustawodawca opisał pewne ramy oceny, w których na podstawie sygnałów lub sytuacji można jednak stwierdzić zamiar.
1. Zachowanie drugiej osoby
Pierwsza sytuacja dotyczy zachowania drugiej osoby. Jeśli wysyła ona wyraźne sygnały werbalne lub niewerbalne, a podejrzany mimo to dokonuje czynności seksualnych, to według ustawodawcy nie ma innej możliwości, jak tylko ta, że podejrzany wiedział o braku woli. Takimi sygnałami mogą być słowa „nie” lub „nie chcę tego”, albo zachowania takie jak płacz, krzyk i odpychanie. Jednak również postawa pasywna, polegająca na milczeniu lub zesztywnieniu, może zostać uznana za takie zachowanie.
2. Użycie przymusu
Druga sytuacja dotyczy użycia przez podejrzanego przymusu, przemocy lub groźby w celu doprowadzenia do czynności seksualnych. W takim przypadku również przyjmuje się, że podejrzany wiedział o braku woli, ale było to dla niego nieistotne.
3. Niezdolność do wyrażenia woli
Trzecia sytuacja dotyczy przypadku, w którym ofiara znajduje się w stanie nieprzytomności, ograniczonej świadomości lub niemocy fizycznej, bądź gdy ofiara cierpi na takie zaburzenia psychiczne, schorzenia psychogeriatryczne lub niepełnosprawność intelektualną, które uniemożliwiają jej (całkowite) określenie lub wyrażenie woli dotyczącej czynności seksualnych, bądź stawienie oporu. W takim przypadku uznaje się, że wola nie istnieje.
4. Działanie z zaskoczenia
Czwarta sytuacja dotyczy działania z zaskoczenia. Jeśli podejrzany niespodziewanie dotyka intymnych części ciała ofiary, to w samym charakterze zaskoczenia zawiera się już brak woli ofiary. Dotyczy to również niespodziewanej penetracji.
5. Wprowadzenie w błąd
Piąta sytuacja dotyczy wprowadzenia w błąd. Zależnie od okoliczności, wprowadzenie w błąd może być uznane za brak woli ofiary. Musi ono mieć odpowiednią wagę, a błędne wyobrażenie o sytuacji musi być bezpośrednio związane z integralnością seksualną ofiary. Należy przy tym brać pod uwagę charakter czynności seksualnej oraz tożsamość podejrzanego. Jeśli sprawa dotyczy jedynie warunków pobocznych lub okoliczności towarzyszących, nie można mówić o wprowadzeniu w błąd o wystarczającej wadze. Ustawodawca podał kilka przykładów, które można zakwalifikować jako wprowadzenie w błąd, np. gdy podejrzany podaje się za partnera życiowego ofiary lub gdy dochodzi do „stealthingu” (potajemnego zdjęcia lub uszkodzenia prezerwatywy).
6. Relacja nierównorzędna
Szósta – i ostatnia – kategoria dotyczy istnienia relacji nierównorzędnej. Musi to być nierównorzędność istotna z punktu widzenia prawa karnego, która wpływa na wolność woli lub ją ogranicza. Można tu myśleć o relacji podległości prawnej lub profesjonalnej relacji opiekuńczej. W zasadzie przyjmuje się wtedy brak woli do czynności seksualnych. Aby móc mówić o istotnej prawnokarnie nierównorzędności, należy przeanalizować okoliczności przypadku na podstawie takich czynników jak: charakter i stopień funkcjonalnej nierównorzędności, zakres decyzyjności nad funkcjonowaniem podwładnego i możliwość wyciągania z tego konsekwencji, a także stopień i sposób, w jaki doszło do kontaktu seksualnego poprzez nacisk psychiczny lub inne formy wpływu.
Jakie są kary za przestępstwa seksualne?
Za wiele przestępstw seksualnych orzekana jest zazwyczaj kara pozbawienia wolności. Może ona trwać od kilku dni i tygodni, do wielu miesięcy i lat. Maksymalne kary za napaść i gwałt różnią się w zależności od grupy wiekowej ofiary:
*** W tych przypadkach nie dokonuje się rozróżnienia między winą nieumyślną a umyślną. W przypadku wykorzystywania seksualnego dzieci brak woli dziecka nie jest warunkiem karalności.
Ustawa przewiduje również różne okoliczności obciążające, które zwiększają karę o maksymalnie trzy lata więzienia. Działa tak na przykład sytuacja, gdy podejrzany popełnił czyn wspólnie z inną osobą lub gdy uczynił sobie z popełniania przestępstw stałe zajęcie. Okolicznością obciążającą jest również relacja rodzinna, stosunek zależności lub szczególnie trudne położenie ofiary.
Ponadto w przypadku skazania możliwe jest zakazanie podejrzanemu wykonywania określonych praw i zawodów.
Co to jest minimum dowodowe?
W Holandii w prawie karnym obowiązuje zasada minimum dowodowego. Oznacza ona, że uznanie winy musi opierać się na co najmniej dwóch środkach dowodowych. W praktyce okazuje się, że sąd zazwyczaj szybko osiąga to minimum. Jednak w sprawach o przestępstwa seksualne bywa to trudne. Charakterystyczne dla tych spraw jest bowiem to, że zazwyczaj uczestniczą w nich tylko dwie osoby: podejrzany i osoba zgłaszająca. Nie ma innych świadków. Minimum dowodowe oznacza, że wyrok skazujący nie może opierać się wyłącznie na zeznaniach jednego świadka. Samo zgłoszenie przez ofiarę jest zatem niewystarczające do skazania. Potrzebny jest dowód wspierający. Zgłoszenie musi być w wystarczającym stopniu poparte innymi środkami dowodowymi. Trudno jednoznacznie określić w praktyce, co stanowi takie wsparcie. Każda sprawa jest oceniana indywidualnie, z uwzględnieniem jej specyficznych okoliczności.
Z tego względu trudno o podanie ogólnych reguł. Ostrożnie można wskazać kilka przykładów dowodów wspierających. Mogą to być określone wiadomości tekstowe znalezione w telefonie podejrzanego i/lub ofiary, w których mowa o czynnościach seksualnych. Może to być również zeznanie świadka o stanie (emocjonalnym) ofiary stwierdzonym krótko po zdarzeniu, na przykład jeśli była w szoku lub płakała. W pewnych przypadkach dowodem wspierającym może być zaobserwowana zmiana zachowania, np. gdy rodzic zauważył zmianę u dziecka po incydencie. Również stwierdzenie obrażeń lub dowody kryminalistyczne, takie jak DNA, mogą stanowić dowód wspierający.
Spełnienie minimum dowodowego w sprawie karnej nie oznacza automatycznego skazania. Sąd musi mieć bowiem przekonanie, że podejrzany dopuścił się zarzucanego mu czynu. W budowaniu tego przekonania ważną rolę odgrywa adwokat. Może to dotyczyć porady, jaką adwokat daje podejrzanemu (milczeć czy składać wyjaśnienia?), ale także tonu, struktury i treści mowy obrończej. Na ile wiarygodna i przekonująca jest wersja podejrzanego? A na ile (nie)wiarygodna i (nie)przekonująca jest wersja osoby zgłaszającej? Wyspecjalizowani adwokaci mają bogate doświadczenie w sprawach o przestępstwa seksualne i wiedzą, jak zazwyczaj rozumują sędziowie. Zatem w pewnych przypadkach uniewinnienie jest możliwe również dzięki podważeniu przekonania sądu.
Dlaczego warto zaangażować adwokata, jeśli są Państwo podejrzani o przestępstwo seksualne?
Skazanie za przestępstwo seksualne może mieć poważne konsekwencje dla życia społecznego i zawodowego. Ryzykują Państwo nie tylko karę więzienia. Mogą Państwo również spotkać się z silnym ostracyzmem społecznym i mieć problemy z uzyskaniem zaświadczenia o niekaralności (VOG). Ponadto przestępstwa seksualne wymagają jasnego, odpowiedzialnego i poprawnego pod względem prawnym podejścia. Już na etapie wstępnym należy podjąć decyzje determinujące ostateczny wynik sprawy. Dlatego niezwykle ważne jest, aby podejrzany jak najszybciej skorzystał z pomocy adwokata specjalizującego się w prawie dotyczącym obyczajności. Nie każdy prawnik posiada tę wiedzę. Adwokaci z kancelarii Weening Strafrechtadvocaten dysponują ogromną wiedzą na temat przepisów i orzecznictwa dotyczącego przestępstw seksualnych. W razie kontaktu z organami ścigania w sprawie o przestępstwo seksualne, prosimy o niezwłoczny i niezobowiązujący kontakt z jednym z naszych adwokatów.
