Czym jest TBS?
Skrót TBS oznacza *terbeschikkingstelling* (oddanie do dyspozycji). Sąd może orzec TBS wobec podejrzanych, którzy popełnili przestępstwo, cierpiąc w tym czasie na zaburzenia psychiczne lub niedorozwój. Celem TBS jest ochrona społeczeństwa i koncentruje się ono na zapobieganiu recydywie. Choć TBS często może być odczuwane jako kara, w rzeczywistości nią nie jest. TBS to środek, który może zostać nałożony obok kary lub zamiast niej.
Jakie są formy TBS?
Istnieją dwa rodzaje TBS: TBS z warunkami oraz TBS z przymusowym leczeniem.
TBS z warunkami
W przypadku TBS z warunkami osoba nie ma obowiązku przebywania w zamkniętej klinice. Musi jednak przestrzegać określonych warunków. Częścią tego może być tymczasowy pobyt w klinice. Inne warunki to na przykład: leczenie ambulatoryjne, obowiązek meldowania się, zakaz kontaktowania się, zakaz przebywania w określonych miejscach oraz zakaz używania używek.
TBS z przymusowym leczeniem
W przypadku TBS z przymusowym leczeniem osoba zostaje obowiązkowo umieszczona w zamkniętej klinice. Czas trwania tego środka jest okresowo weryfikowany. Zazwyczaj odbywa się to co dwa lata, czasem po roku. Możliwe jest przekształcenie TBS z przymusowym leczeniem w TBS z warunkami. TBS z przymusem musi zawsze kończyć się warunkowo.
Kiedy sąd może orzec TBS?
Zanim sąd będzie mógł orzec TBS, muszą zostać spełnione trzy warunki:
- w momencie popełnienia przestępstwa musiały występować zaburzenia psychiczne lub niedorozwój. Często jest to ustalane na podstawie tak zwanego raportu NIFP, w którym psychiatra i psycholog przedstawiają swoje wnioski;
- istnieje ryzyko recydywy;
- za popełnione przestępstwo grozi kara pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej czterech lat lub jest to przestępstwo wymienione w ustawie, dla którego prawo również przewiduje możliwość orzeczenia TBS.
Nie jest wymagane, aby sprawca miał (ograniczoną) poczytalność. Osoba uznana za w pełni poczytalną również może otrzymać TBS.
Jaki jest maksymalny czas trwania TBS?
Odpowiedź na to pytanie zależy od kilku czynników.
Maksymalny czas trwania TBS z warunkami
TBS z warunkami jest zasadniczo ograniczone do maksymalnego okresu dziewięciu lat. Może być inaczej, jeśli TBS z warunkami zostanie przekształcone w TBS z przymusowym leczeniem. Jeśli bowiem sąd przy orzekaniu TBS z warunkami uznał, że czas trwania TBS z warunkami po przekształceniu w TBS z przymusem jest nieograniczony, wówczas TBS z warunkami po przekształceniu może być jednak bezterminowe. Oczywiście za każdym razem odbywa się okresowa weryfikacja, zazwyczaj co dwa lata. Jeśli sąd uznał, że TBS z warunkami po przekształceniu w TBS z przymusem jest ograniczone czasowo, to TBS z przymusem po przekształceniu może trwać maksymalnie cztery lata.
Maksymalny czas trwania TBS z przymusowym leczeniem
TBS z przymusowym leczeniem trwa w zasadzie maksymalnie cztery lata, chyba że w wyniku przestępstwa naruszona została integralność cielesna ofiary. W takim przypadku TBS z przymusem może trwać bezterminowo. Odbywa się jednak okresowa weryfikacja, zazwyczaj co dwa lata. Zazwyczaj TBS z warunkami jest początkowo orzekane na okres dwóch lat. Sąd decyduje następnie, czy TBS z warunkami powinno zostać przedłużone, a jeśli tak, to o rok lub dwa lata. Czas trwania TBS z warunkami nie może przekraczać dziewięciu lat, chyba że w międzyczasie nastąpiło przekształcenie w TBS z przymusowym leczeniem.
Kiedy kończy się TBS?
Odpowiedź na to pytanie zależy od kilku czynników.
- Ograniczone czasowo TBS z przymusem zawsze kończy się warunkowo. O tym, czy TBS może zostać zakończone warunkowo, decyduje sąd.
- Nieograniczone czasowo TBS z przymusem również kończy się warunkowo. Przedłużenie, w tym warunkowe zakończenie, musi nastąpić w ciągu czterech lat. Po czterech latach środek wygasa z mocy prawa.
- TBS z warunkami kończy się w momencie, gdy sąd uzna, że dana osoba dopełniła wszystkich warunków i nie stanowi już zagrożenia dla społeczeństwa, lub gdy upłynie okres dziewięciu lat.
Czy TBS można łączyć z karą pozbawienia wolności?
TBS można łączyć z terminową karą pozbawienia wolności, chyba że występuje całkowita niepoczytalność. Jeśli ktoś zostanie uznany za całkowicie niepoczytalnego, można orzec TBS, ale nie można wymierzyć kary pozbawienia wolności.
TBS z warunkami może zostać orzeczone w połączeniu z karą pozbawienia wolności w wymiarze maksymalnie pięciu lat.
TBS z przymusem może zostać orzeczone w połączeniu z terminową karą pozbawienia wolności, niezależnie od jej wymiaru. Zasadniczo TBS z przymusem nie może być zatem orzekane w połączeniu z karą dożywotniego pozbawienia wolności.
Co robi sąd, jeśli podejrzany odmawia współpracy w badaniu?
Współpraca w badaniu dotyczącym konieczności orzeczenia TBS nie jest obowiązkowa. Odmowa współpracy może jednak mieć konsekwencje. Może to zostać uwzględnione na niekorzyść danej osoby przy wymiarze kary, a sąd może, nawet bez pełnej współpracy, mimo wszystko zdecydować o nałożeniu TBS. Brak współpracy nie oznacza zatem, że TBS nie może zostać orzeczone.
Czy można wnieść apelację od TBS?
Od wyroku orzekającego TBS można wnieść apelację. Od każdej poszczególnej decyzji o przedłużeniu również przysługuje odwołanie.
Dlaczego warto skorzystać z pomocy adwokata, jeśli grozi Ci orzeczenie TBS?
Adwokat specjalizujący się w sprawach karnych i TBS jest kluczowy zarówno podczas sprawy karnej, w której może zostać orzeczone TBS, jak i podczas wykonywania oraz okresowej weryfikacji TBS. Orzekanie TBS podlega bowiem surowym przepisom. Rygorystyczne zasady dotyczą nie tylko samego orzekania TBS, ale także jego dalszego wykonywania. W niektórych przypadkach kluczowe może być podniesienie określonych argumentów obrony podczas sprawy karnej, aby TBS było ograniczone czasowo. Jest to możliwe tylko podczas sprawy karnej, w której TBS może zostać orzeczone. Dlatego kluczowe jest, aby adwokat specjalizujący się w sprawach karnych i TBS mógł z wyprzedzeniem przygotować linię obrony. Jednak również w trakcie trwania TBS ważna jest pomoc adwokata specjalizującego się w sprawach karnych i TBS. Nie tylko w celu uzyskania pomocy prawnej podczas posiedzeń w sprawie okresowego przedłużenia, ale także na przykład w celu uzyskania przepustki lub gdy w trakcie TBS prowadzone są procedury skargowe z powodu naruszenia ustawy o zasadach opieki nad osobami oddanymi do dyspozycji (Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden). Również w tych procedurach adwokat specjalizujący się w sprawach karnych i TBS może reprezentować Twoje interesy.
W kancelarii Weening Strafrechtadvocaten pracują adwokaci specjalizujący się w sprawach karnych, którzy są również ekspertami w dziedzinie TBS oraz ustawy o zasadach opieki nad osobami oddanymi do dyspozycji.
