Moja sprawa karna w Holandii została całkowicie zakończona, ale nie jestem zadowolony z końcowego rezultatu. Co teraz?
Jeśli zostaniesz skazany w Holandii za przestępstwo, w większości przypadków możesz kontynuować postępowanie aż do Sądu Najwyższego (Hoge Raad). Kiedy Sąd Najwyższy orzeknie, że wyrok skazujący może zostać utrzymany w mocy, sprawa w Holandii zostaje zakończona. Mówimy wtedy, że sprawa jest prawomocna. Prokuratura może przystąpić do wykonania nałożonej kary. Nie oznacza to jednak koniecznie, że sprawa jest definitywnie zamknięta. W określonych przypadkach można bowiem kontynuować postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.
Czym jest Europejski Trybunał Praw Człowieka?
Europejski Trybunał Praw Człowieka – zwany również ETPC – to nadrzędny europejski organ sądowniczy z siedzibą we Francji, w Strasburgu. Zadaniem ETPC jest czuwanie nad przestrzeganiem w Europie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – zwanej również EKPC. W EKPC zapisano szereg ważnych praw człowieka, takich jak na przykład prawo do rzetelnego procesu, prawo do prywatności oraz prawo do wolności wypowiedzi. Kraje europejskie, które podpisały tę konwencję – w tym Holandia – mają obowiązek respektować wymienione w niej prawa człowieka. Jeśli uważasz, że tak się nie dzieje, możesz złożyć skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. ETPC oceni wówczas, czy Twoje prawa człowieka rzeczywiście zostały naruszone.
Kiedy mogę wystąpić do ETPC?
Jeśli chcesz przedłożyć swoją sprawę karną ETPC, musisz spełnić szereg wymogów. ETPC nie rozpatruje bowiem wszystkich skarg. W większości przypadków nie można zwrócić się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Po pierwsze, musi dojść do ewentualnego naruszenia konkretnego prawa człowieka. Jeśli uważasz, że dowody były niewystarczające do skazania Cię lub jeśli uważasz, że nałożona kara jest zbyt wysoka, to w zasadzie nie jest to powód, aby wystąpić do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Do ETPC można się zwrócić tylko wtedy, gdy w Twojej sprawie karnej mogło dojść do naruszenia prawa człowieka. W sprawach karnych może to być prawo do rzetelnego procesu, prawo do prywatności, prawo do wolności wypowiedzi oraz prawo do tego, by nie zostać pozbawionym wolności w sposób bezprawny. Adwokat specjalizujący się w prawie karnym może ocenić, czy w Twojej sprawie doszło do ewentualnego naruszenia prawa człowieka, które można przedłożyć ETPC.
Ponadto do ETPC można wystąpić tylko wtedy, gdy w Holandii przeszło się pełną procedurę odwoławczą. ETPC wymaga bowiem, aby ewentualne naruszenie praw człowieka zostało najpierw przedłożone holenderskiemu sądowi. Jeśli chcesz wystąpić do ETPC, musisz zatem najpierw przejść przez wszystkie instancje, włącznie z Sądem Najwyższym. Jeśli nie wniosłeś apelacji od wyroku sądu rejonowego lub jeśli nie wniosłeś skargi kasacyjnej od wyroku sądu apelacyjnego, nie możesz również złożyć skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Jak mogę rozpocząć procedurę przed ETPC?
Jeśli chcesz wystąpić do ETPC, musisz złożyć pisemną skargę do ETPC drogą pocztową. Skargi tej nie można sporządzić w dowolny sposób. ETPC pracuje bowiem na standardowym formularzu skargi, który musi zostać wypełniony. Jeśli nie skorzystasz z tego formularza, ETPC nie rozpatrzy Twojej skargi. W formularzu należy opisać, co się wydarzyło, które prawo z EKPC zostało Twoim zdaniem naruszone, dlaczego zostało naruszone i dlaczego uważasz, że skarga jest dopuszczalna. Może to brzmieć prosto, ale ETPC stawia szereg surowych wymogów wobec pisemnej skargi. Jeśli wymogi te nie zostaną spełnione, Twoja skarga zostanie uznana za niedopuszczalną, bez merytorycznego rozpatrzenia jej przez ETPC. Musisz również samodzielnie dołączyć do skargi dokumenty, z których wynika, że doszło do naruszenia prawa wynikającego z EKPC. Z tych powodów rozsądnie jest zlecić złożenie skargi do ETPC w Twoim imieniu adwokatowi. Adwokat może zadbać o to, by skarga spełniała wszystkie wymogi.
W jakim terminie muszę złożyć skargę do ETPC?
Jeśli chcesz wystąpić do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, musisz złożyć skargę do ETPC w ciągu czterech miesięcy od zakończenia sprawy karnej w Holandii. Skarga musi zostać wysłana pocztą w ciągu czterech miesięcy od wydania wyroku przez Sąd Najwyższy w Twojej sprawie karnej. Dawniej termin ten wynosił sześć miesięcy. Obecnie został on zatem skrócony. Dlatego ważne jest, abyś w odpowiednim czasie skontaktował się z adwokatem, jeśli chcesz kontynuować postępowanie przed ETPC. Cztery miesiące mogą wydawać się długim czasem, ale w zależności od treści sprawy, przygotowanie skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka może zająć dużo czasu. Dlatego istotne jest, abyś natychmiast po zakończeniu sprawy karnej w Holandii skontaktował się z adwokatem w celu omówienia możliwości złożenia skargi do ETPC. Jeśli skarga zostanie wysłana na możliwie najwcześniejszym etapie, możesz również zyskać pewność, że jeśli ETPC dojdzie do wniosku, iż skarga nie spełnia wszystkich wymogów, pozostanie jeszcze dość czasu na wysłanie nowej skargi.
Czy muszę obowiązkowo zaangażować adwokata, aby złożyć skargę do ETPC?
Nie ma obowiązku angażowania adwokata w celu wszczęcia procedury przed ETPC. Możesz samodzielnie, bez pomocy adwokata, złożyć skargę do ETPC. Ważne jest jednak, abyś skorzystał z formularza skargi przepisanego przez ETPC i aby skarga spełniała wszystkie wymogi. Jeśli Europejski Trybunał Praw Człowieka przyjmie skargę do rozpatrzenia, w dalszym toku postępowania będziesz już zobowiązany do zaangażowania adwokata. Ponieważ wstępna skarga ma ogromne znaczenie dla pomyślnego zakończenia procedury, zaleca się zaangażowanie adwokata specjalizującego się w prawie karnym już od samego początku.
Jak przebiega dalsza procedura przed ETPC?
Po złożeniu skargi do Europejskiego Trybunału ETPC najpierw sprawdza, czy skarga spełnia określone wymogi. Jeśli tak, skarga jest dalej procedowana. Dalszy przebieg procedury różni się w zależności od przypadku. Czasami fakt przejścia pierwszej weryfikacji nie oznacza od razu, że skarga jest dopuszczalna. Kwestia dopuszczalności skargi może być bowiem dość złożona. ETPC najpierw pochyli się nad dopuszczalnością skargi. Jeśli zapadnie wniosek, że skarga jest dopuszczalna, następuje badanie jej treści. W innych przypadkach ETPC od razu bada treść skargi lub też kwestie dopuszczalności i zasadności skargi są rozpatrywane łącznie. W większości przypadków państwo holenderskie oraz skarżący są proszeni o zajęcie stanowiska. Oznacza to, że na tym etapie masz jeszcze szansę uargumentować, dlaczego Twoja skarga jest dopuszczalna i dlaczego w Twojej sprawie doszło do naruszenia EKPC. Odbywa się to zazwyczaj w całości pisemnie. Twój adwokat może wówczas złożyć pisemne stanowisko w Twoim imieniu. W wyjątkowych przypadkach odbywa się rozprawa w budynku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.
Co jeśli ETPC przyzna mi rację?
Przeważająca część skarg składanych do ETPC nie odnosi sukcesu. Jeśli jednak zostanie Ci przyznana racja, ETPC wyda wyrok, w którym orzeknie, że w Twojej sprawie karnej naruszono jedno lub więcej praw człowieka z EKPC. Orzeczenie to jest wiążące. Oznacza to, że Holandia jest zobowiązana do wyciągnięcia z niego konsekwencji. Poprzez wniosek o wznowienie postępowania (herzieningsverzoek) skazanie w Twojej sprawie karnej może ewentualnie zostać uchylone. Jest to jednak bardzo rzadkie. Wyrok ETPC nie w każdym przypadku stanowi podstawę do uchylenia skazania. Może się zdarzyć, że zostałeś skazany słusznie, ale ETPC orzekł, że mimo to w Twojej sprawie doszło do naruszenia praw człowieka. Nie oznacza to, że w takim przypadku definitywnie zostajesz z niczym. Europejski Trybunał Praw Człowieka może bowiem w określonych przypadkach przyznać Ci odszkodowanie jako rekompensatę za naruszenie konwencji. Musisz jednak o to zawnioskować na wcześniejszym etapie procedury.
Jak długo trwa procedura przed ETPC?
Choć czas trwania procedury przed ETPC różni się w zależności od przypadku, należy niestety założyć, że procedura ta będzie trwała bardzo długo. Zazwyczaj mijają lata, zanim Trybunał Europejski wyda wyrok. To, ile dokładnie lat potrwa procedura, zależy od charakteru sprawy. Ważne jest, aby zaznaczyć, że kara nałożona na Ciebie przez holenderski sąd karny może być w międzyczasie wykonywana. Dlatego jest bardzo możliwe, że kara ta zostanie już w pełni odbyta w momencie, gdy ETPC wyda wyrok. Nie oznacza to jednak, że wyrok ten nie ma już dla Ciebie znaczenia. W pewnych okolicznościach możesz w takim przypadku otrzymać rekompensatę finansową za fakt, że zostałeś niesłusznie ukarany. Uzyskanie sprawiedliwości może być dla Ciebie również kwestią zasadniczą.
Czy procedura przed ETPC jest jawna?
Tak, procedura przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka jest w zasadzie jawna. Gdy ETPC wydaje wyrok, zostaje on opublikowany w internecie. Twoje nazwisko jest przy tym w pełni widoczne. Również skarga i towarzyszące jej dokumenty złożone w ETPC są jawne i ogólnodostępne. Możesz zwrócić się do ETPC z prośbą o anonimowość. Muszą jednak zaistnieć szczególne okoliczności, które czynią anonimowość niezbędną. Obowiązek uprawdopodobnienia tego spoczywa na Tobie.
